1. Wat is hepatitis B?
Hepatitis is een ontsteking van de lever. Als de leverontsteking ontstaat door een virusinfectie, wordt dit virale hepatitis genoemd. Er zijn 6 verschillende virussen bekend die hepatitis kunnen veroorzaken: hepatitis A, B, C, D, E en het G/GB-virus. Hepatitis B is dus één van de vormen van leverontsteking en wordt veroorzaakt door het hepatitis B-virus.
Acute Hepatitis B
Indien u besmet bent geraakt met het hepatits B-virus duurt het ongeveer 4 weken tot 4 maanden (maximaal 6 maanden) voordat ziekteverschijnselen kunnen optreden (incubatietijd). De verschijnselen van acute hepatitis B zijn plotseling opkomende moeheid, gebrekkige eetlust, spier- en gewrichtspijnen, koorts (grieperig gevoel), geelzucht (verkleuren van huid, oogwit, ontlasting en urine) en soms jeuk. Bij sommige mensen treden helemaal geen geen ziekteverschijnselen. 90-95% Van de volwassenen overwinnen de infectie zelf. Ze zijn vervolgens zij de rest van hun leven immuun voor het virus en ook niet meer besmettelijk voor anderen.
Chronische Hepatitis B
Bij 5 tot 10% van de patiënten blijft het virus langer dan een halfjaar, meestal levenslang, in het lichaam. Dan is er sprake van een chronische hepatitis B infectie.
Er zijn 2 soorten van chronische infectie: chronische actieve of inactieve. Bij chronisch actieve hepatitis B is er sprake van een aanhoudende ontsteking en kunnen de levercellen schade oplopen. Dit kan leiden tot littekenvorming (fibrose) en uiteindelijk tot cirrose. Dan is een levensbedreigende situatie ontstaan. Niet iedereen met chronische actieve hepatitis B heeft klachten. Algemene vermoeidheidsklachten, vlagen van misselijkheid of buikpijn kunnen voorkomen. Een enkeling is na een paar jaar alsnog virusvrij en immuun, maar dit komt zelden voor.
Bij sommige patiënten wordt het virus niet helemaal opgeruimd, maar de ziekteverschijnselen verdwijnen wel. Deze mensen hebben een chronische inactieve hepatitis B infectie. Zij zijn besmettelijk voor anderen en lopen het risico dat de infectie (soms na vele jaren) weer opvlamt.
2. Hoe kun je hepatitis B oplopen?
Het hepatitis B virus komt voor in bloed, sperma, voorvocht en vaginaal vocht. Voor overdracht van het hepatitis B virus is een wonde nodig, hoe klein dat wondje ook is. Het virus gaat niet door intacte huid of slijmvliezen heen. Je krijgt het dus niet van handen schudden, zoenen, uit één kopje drinken of dezelfde wc gebruiken. Tenzij je een wondje hebt waardoor het virus naar binnen kan komen. De belangrijkste bron van besmetting is: bloed-bloedcontact. Dat komt vaker voor dan je zou denken, want een minieme hoeveelheid bloed kan al voldoende zijn voor overdracht. Het risico op besmetting bij bloedcontact is voor hepatitis B bijvoorbeeld 100 maal zo groot als voor het aids-virus HIV.
Seksueel contact
Bij onbeschermd seksueel contact kan het hepatitis B-virus worden overgedragen. Besmetting vindt plaats door contact van sperma of vaginaal vocht met slijmvliezen van de partner.
Bloed
In België wordt donorbloed goed gecontroleerd op hepatitis B. Dus als de naalden schoon zijn, levert bloedtransfusie geen gevaar op besmetting met het virus op.
Naalden
Gebruikte injectienaalden kunnen besmet bloed bevatten. Iedereen die om welke reden dan ook zichzelf injecteert, moet daarop bedacht zijn. Een andere beruchte manier van overdracht is het zogenaamde ‘prikaccident’: iemand die een besmette persoon injecteert of snijdt en daarbij ook zichzelf prikt.
Tattoos piercings en acupunctuur
Wees voorzichtig met tatoeages. Het hepatitis B virus overleeft niet alleen in de naald, maar ook in de inkt. De tattoo artiest moet dus nieuwe naalden en nieuwe inkt gebruiken en moet zelf handschoenen dragen. Hetzelfde geldt voor piercings en acupunctuur.
Tandenborstels, scheermesjes, nagelvijltjes
Tandvlees raakt snel beschadigd, scheren en nagelverzorging leiden vaak tot kleine wondjes. Daarom zijn deze attributen een bron van overdracht als ze door meerdere personen worden gebruikt.
Tijdens de geboorte
Omdat bij een bevalling nogal wat bloed vloeit, kan een geïnfecteerde moeder het virus overdragen op haar kind. Dit kan ook al plaatsvinden tijdens de zwangerschap.
3. Hoe gevaarlijk is Hepatitis B?
Als het hepatitis B virus in uw bloed terecht komt en tot een leverontsteking leidt, kunt u zich erg ziek gaan voelen. Maar het kan ook gebeuren, dat u niets van de infectie merkt. Dat is heel verraderlijk, want u draagt het virus dan wel bij u en kunt anderen ermee besmetten.
Wat kunnen de gevolgen van hepatitis zijn?
Als de lever ontstoken is, functioneert hij minder goed. Dat kan ernstige gevolgen hebben, want de lever is in ons lichaam bij wijze van spreken de ‘fabriek voor grondstoffen’. In de lever worden allerlei eiwitten gemaakt die overal in het lichaam nodig zijn. Er worden suikers en vetten (de grondstoffen voor onze energievoorziening) opgeslagen en er wordt gal geproduceerd, waarmee voedsel in het lichaam wordt opgenomen en afvalstoffen worden afgevoerd. Ook medicijnen worden in de lever omgezet in actieve stoffen en/of afgebroken. Een goed functionerende lever is daarom van levensbelang. Wees er zuinig op, want we hebben maar één lever.
Wat gebeurt er met de lever tijdens hepatitis B?
Het virus nestelt zich in de lever en vermenigvuldigt zich snel. Omdat er heel veel bloed door de lever stroomt, komt het virus ook in de bloedbaan terecht. Daardoor kunt u anderen besmetten. Het is moeilijk te voorspellen hoe de infectie zich in de lever verder ontwikkelt. Sommige mensen overwinnen de infectie en weten het virus uit hun lichaam te werken, bij anderen gaat de ontsteking van de lever verder en wordt de lever langzaam maar zeker aangetast. Het gezonde leverweefsel verandert in littekenweefsel en het bloed kan er steeds moeilijker doorheen stromen. Als de lever nog wel enigszins functioneert, spreekt men van leverfibrose. Als de lever bijna niet meer functioneert is er sprake van levercirrose. Ernstige en langdurige vormen van hepatitis B kunnen leiden tot levertransplantatie, leverkanker of de dood.
4. Welke symptomen heeft Hepatitis B?
Na infectie met het hepatitis B virus gaan het lichaam en het virus met elkaar in strijd. Direct na de infectie merkt u nog niet zo veel, maar het virus blijft zich vermenigvuldigen en op een gegeven moment treden er ziekteverschijnselen op.
De tijd tussen besmetting en de eerste ziekteverschijnselen wordt de incubatietijd genoemd. Deze periode duurt gemiddeld 90 dagen. Op het moment dat de ziekteverschijnselen (koorts, gewichtsverlies, weinig eetlust, gelige huidskleur, donkere urine, ontkleurde ontlasting) optreden, is er sprake van acute hepatitis B.
5. Bloedonderzoek om Hepatitis B vast te stellen
Om vast te stellen of er sprake is van een acute vorm, een chronisch inactieve vorm of een chronisch actieve vorm van hepatitis B, worden bloedtesten uitgevoerd. Daarbij wordt gezocht naar virusdeeltjes en naar antistoffen tegen het virus.
HBsAg: HBsAg is een deel van de buitenkant van het virus. Als dit aanwezig is, is de patiënt geïnfecteerd en besmettelijk voor anderen.
HBeAg: Dit is een deel van de binnenkant van het virus. Het is aanwezig bij de acute vorm en de chronisch actieve vorm van hepatitis B.
anti-HBc: Dit is een antistof tegen de kern van het virus. Het toont aan dat er ooit een infectie met het hepatitis B virus heeft plaatsgehad.
anti-HBs: Dit is een antistof tegen de buitenkant van het virus. Het aanwezig zijn van anti-HBs samen met het anti-HBc in combinatie met het afwezig zijn van het HBsAg duidt op een genezen hepatitis B infectie. Na een vaccinatie is alleen het anti-HBs aantoonbaar
anti-HBe: Deze antistof is aanwezig bij een inactieve chronische hepatitis B infectie, maar kan ook aanwezig zijn bij een actieve mutantvirus infectie;
Bloedonderzoek om het verloop vast te stellen
Hoe ernstig de infectie is, kan worden vastgesteld door te bekijken hoeveel virus zich in het bloed bevindt en hoe de lever functioneert. Daarvoor zijn verschillende bloedtesten beschikbaar.
HBV-DNA: Dit is een test op het erfelijke materiaal van het hepatitis B virus (DNA). Dit is aantoonbaar in het bloed als het virus zich vermenigvuldigt, dus als de infectie actief is. Hoe meer HBV-DNA, hoe actiever de infectie.
ALT en AST: ALT is een enzyme dat in levercellen zit. Als er levercellen worden beschadigd, komt dit enzyme in het bloed terecht. Als er een verhoogde hoeveelheid ALT in het bloed wordt gemeten, dan is dat een aanwijzing voor leverschade. Dit geldt ook (in mindere mate) voor AST. Dit enzyme komt niet alleen in de lever maar ook in andere lichaamscellen voor en is dus minder specifiek dan ALT.
6. Wat kun je doen als je Hepatitis B hebt?
Patiënten met een acute Hepatitis B infectie worden in de regel het eerste halfjaar niet behandeld. Het is belangrijk dat u uw levensstijl zodanig aanpast dat u in een zo goed mogelijke conditie bent; gezond eten, géén alcohol, beweging, goed en genoeg slapen etc. zijn daarvoor echt nodig.
Patiënten met een actieve chronische hepatitis B zijn potentieel kandidaat voor behandeling. Bij een inactieve chronische hepatitis B is behandeling niet nodig.
Behandeling van hepatitis B
Chronische Hepatitis B kan behandeld worden met een korte Peginterferonkuur (injecties). Peginterferon stimuleert het afweersysteem en kan een langdurig resultaat geven. Peginterferon kan tijdens de kuur ernstige bijwerkingen geven.
Omdat de schade aan de lever wordt veroorzaakt door het hepatitis B virus, kan de arts ook proberen met anti-virale medicijnen het virus terug te dringen. Er zijn verschillende anti-virale medicijnen beschikbaar: lamivudine, adefovir, entecavir, telbivudine en tenofovir. Deze medicijnen remmen de vermenigvuldiging van het virus af. Ze zijn gemakkelijk in het gebruik (tabletten) en geven weinig bijwerkingen. Nadeel is dat de behandelduur langdurig is, het afweersysteem niet gestimuleerd wordt en soms resistentie optreedt. Doordat er meerdere middelen beschikbaar zijn kan men bij resistentievorming overschakelen op een ander middel. Bij de nieuwste antivirale middelen, zoals entecavir en tenofovir is resistentie vrijwel geen probleem meer.
De arts overlegt met de patiënt of behandeling nodig is en welke van bovengenoemde middelen voor deze patiënt de beste keuze is. Omdat het virus in de meeste gevallen na een medicijnkuur wel in activiteit gedaald of gestopt is, maar niet volledig opgeruimd is, kan men nog wel besmettelijk zijn.
Therapietrouw
Ook is het belangrijk dat de medicatie consequent wordt ingenomen, omdat anders het gevaar ontstaat dat het virus zich weer explosief gaat vermenigvuldigen, of dat het virus ongevoelig wordt voor het medicijn. Om effectief te zijn moet een medicijn dus in voldoende mate in het lichaam aanwezig zijn. Om de hoeveelheid op peil te houden, moet regelmatig een nieuwe dosis worden ingenomen, voor sommige medicijnen eenmaal per dag, voor andere medicijnen meermaals per dag. Hoe regelmatiger het medicijn wordt ingenomen, hoe beter het is. Daarom is het aan te raden de medicijninname tot een vast ritueel te maken:
- op een vast tijdstip van de dag (bijvoorbeeld: bij het ontbijt, bij het avondeten of voor het naar bed gaan)
- op een vaste plek (zodat u op het bekende tijdstip de medicijnen ziet liggen) buiten bereik van kinderen.
7. Bescherming tegen infectie-overdracht
Het Hepatitis B virus is overdraagbaar, ook als u zich gezond voelt en er geen ziekteverschijnselen optreden. De mensen om u heen kunnen zich het beste laten inenten en daarnaast moet u maatregelen nemen zoals condoomgebruik en het vermijden van bloedcontact om anderen niet te besmetten.
8. Welke gevolgen heeft chronische Hepatitis B?
De diagnose accepteren
Sommige mensen kunnen hun diagnose redelijk snel accepteren, stellen zich er op in met Hepatitis B te moeten leven en gaan door. Anderen zijn totaal van de kaart en voelen zich bedrogen in hun toekomstverwachtingen. In deze situatie kan men behoefte hebben aan opheldering en kunnen gesprekken met een vertrouwenspersoon enorm helpen. Zoek naar mensen in uw omgeving die u kunnen ondersteunen, dat hoeft niet persé familie of een goede vriend te zijn. Vraag uw arts om professionele hulp indien u daar behoefte aan hebt. Veel patiënten helpt het om concreet stappen te ondernemen. Lang blijven stilstaan bij het hoe en waarom verandert niets aan de situatie.
Verantwoordelijkheid tegenover derden
Of u uw omgeving wel of niet informeert over uw ziekte is uw eigen keus, maar het is raadzaam om dit wel te doen. Uw omgeving zou zich bijvoorbeeld kunnen beschermen door een inenting tegen het virus om besmetting te voorkomen. U mag geen enkele persoon bewust besmetten met het Hepatitis B-virus en onbeschermde seks met uw onwetende partner is volkomen onverantwoordelijk en kan strafrechtelijk worden vervolgd. Zelfs als u uw partner niet heeft besmet kunt u strafrechtelijk worden vervolgd voor de poging tot.
Wie moet ik informeren?
Artsen en verpleegkundigen zijn verplicht op een manier te werken waardoor ze andere patiënten en zichzelf niet kunnen infecteren. We adviseren u toch uitdrukkelijk om een iedereen die met uw bloed in aanraking zou kunnen komen, zoals bijvoorbeeld uw tandarts, arts, verpleegkundige etc. te informeren zodat zij extra voorzichtig zullen zijn en maatregelen kunnen nemen om zich te beschermen. Het is echter niet uit te sluiten dat u op vooroordelen zou kunnen stuiten. Het is ook hier uw persoonlijke verantwoordelijkheid het toch te doen.
Werk en beroep
U bent niet verplicht uw werkgever in te lichten over uw Hepatitis B infectie, ook bij een sollicitatiegesprek hoeft u dit niet ongevraagd te melden. Het is een ander verhaal indien u door uw ziekte uw beroep niet meer (volledig) kunt uitoefenen of anderen tijdens uw werkzaamheden kunt besmetten.
> Verminderde alertheid
Een patiënt met levercirrose kan verminder alert zijn, deze informatie mag u uw werkgever niet onthouden als daardoor een risico ontstaat op gevaar voor anderen (Bij beroepen zoals bijv. verkeersleider, piloot etc)
> Beroepen met een verhoogd risico op ongevallen
Hierbij horen werkzaamheden waarbij een verhoogd risico ontstaat op wondjes waardoor u anderen kunt besmetten (bij beroepen zoals bijv. Werken in een slagerij, chirurg,etc)
De werkgever dient in deze gevallen altijd op de hoogte te worden gebracht van uw gezondheidsstatus (inclusief Hepatitis B infectie).
Mensen met chronische Hepatitis B kunnen bijna alle beroepen gewoon uitoefenen, ook in scholen of crèches werken, bij de brandweer of politie en tevens als verpleegkundige of arts werkzaam zijn. Uitgezonderd zijn de beroepen waarbij een verhoogd risico bestaat op het besmetten van anderen door bloed-op-bloed contact.
9. Tenslotte…
- Chronische Hepatitis B is een aandoening welke u serieus moet nemen. Onbehandeld kan er zeer grote schade aan uw lever ontstaan met de dood als gevolg.
- Het virus kan via bloed en andere lichaamsvloeistoffen worden overgedragen. De beste bescherming tegen een Hepatitis B infectie is inenting.
- Chronische Hepatitis B kan met medicijnen niet worden genezen. Het virus kan echter wel worden onderdrukt zodat er minder leverschade zal ontstaan.
Belangrijk voor u:
1. Zorg dat u anderen niet infecteert, neem maatregelen!
2. Laat uw arts regelmatig uw bloedwaarden controleren!
3. Zorg dat u uw medicatie trouw elke dag inneemt!
4. Drink géén alcohol en leef gezond!
10. Woordenlijst
- Acute hepatitis: Plotseling ontstane ontsteking van de lever.
- ALT: Alanine aminotransferase, enzyme in de lever dat in verhoogde mate in het bloed voorkomt als er schade aan de lever is opgetreden
- anti-HBc: Antistof tegen de kern van het hepatitis B virus; het wordt aangemaakt bij besmetting met het virus en blijft lang (soms levenslang) in het bloed
- anti-HBs: Antistof tegen de buitenkant van het virus; als het aanwezig is in combinatie met anti-HBc en er is geen HBsAg aanwezig, dan wijst dat op een genezen hepatitis B infectie
- Antistoffen: Eiwitten die worden aangemaakt door het afweersysteem om o.a. virussen onschadelijk te maken
- AST: Aspartaat aminotransferase, enzyme dat ondermeer in de lever zit en dat in het bloed komt als er schade aan de lever is opgetreden
- Chronische actieve hepatitis B: Hepatitis B infectie die langdurig aanwezig is en niet wil genezen
- Chronische inactieve hepatitis B: Hepatitis B infectie die langdurig aanwezig is, maar waarbij het virus niet of nauwelijks actief is
- Cirrose: Littekenweefsel in de lever, waardoor de lever niet of nauwelijks meer functioneert
- Enzyme: Eiwit met een specifieke functie, dat aanwezig is in een bepaald type lichaamscel
- HbsAg: Deel van de buitenkant van het hepatitis B virus; iemand die HBsAg draagt is besmet met het hepatitis B virus en is ook besmettelijk voor anderen
- HbeAg: Deel van de kern van het hepatitis B virus dat aanwezig is bij de acute vorm en de chronisch actieve vorm van hepatitis B
- HBV-DNA: Het erfelijk materiaal (DNA) van het hepatitis B virus
- Hepatitis: Ontsteking van de lever
- Immuunsysteem: Afweersysteem van het lichaam
- Prikaccident: Verwonding met een scherp voorwerp dat mogelijk besmet is
- Vaccinatie: Inspuiten van een stof die een bepaalde ziekte moet voorkómen
- Virus: Kleine ziekteverwekker, bestaande uit een kern en een omhulsel
